Sem Ben Yakar bij NOS Stories: wat hij werkelijk zegt over Joodse identiteit, angst en verbondenheid

Joods zijn als iets wat je eerst moet afwegen

Een van de eerste dingen die Sem benoemt, is zijn twijfel om überhaupt mee te doen aan het interview. Niet uit schaamte, maar uit voorzichtigheid. Het hardop zeggen dat je Joods bent, is volgens hem niet meer neutraal. Het roept onmiddellijk reacties op, aannames, meningen. Daardoor voelt het uitspreken van iets persoonlijks ineens publiek en beladen.

Wat opvalt in het transcript is dat hij dit niet dramatisch brengt. Hij constateert het. Alsof hij beschrijft hoe het landschap is veranderd, en hoe je je daarin automatisch anders gaat bewegen.

Afspelen

Identiteit als gevoel, niet als label

Wanneer hem wordt gevraagd wat hem Joods maakt, komt er geen definitie, maar een gevoel. Sem spreekt over liefde, samenhorigheid, tradities en iets wat “door je bloed stroomt”, los van hoe religieus je bent. Joods-zijn is voor hem niet alleen geloof, maar ook cultuur, taal, eten en humor.

Hij benadrukt dat je identiteit niet ophoudt bij een officiële regel of afstamming. Het gaat om een gedeelde geschiedenis en een gedeeld gevoel, iets wat moeilijk uit te leggen is aan iemand die het niet zelf ervaart.

Opgroeien met geschiedenis – zonder dat het altijd zwaar voelt

Uit het transcript blijkt hoe vanzelfsprekend Joodse tradities onderdeel waren van zijn jeugd. Joodse scholen, feestdagen, verhalen. Lange tijd ervoer hij dat niet als iets zwaars of problematisch. Integendeel: hij voelde zich juist rijk opgevoed, omdat hij opgroeide met meerdere culturele invloeden naast elkaar.

Pas later, wanneer de wereld groter wordt, dringt door dat Joods-zijn ook betekent dat je onderdeel bent van een geschiedenis die door anderen anders wordt bekeken. Niet meteen door persoonlijke ervaringen, maar door verhalen over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, die al vroeg een plek krijgen in zijn bewustzijn.

Veiligheid als iets normaals

Een van de meest indringende delen van het gesprek gaat over beveiliging. Sem beschrijft hoe Joodse scholen en instellingen altijd bewaakt zijn geweest, en hoe die beveiliging in de loop der jaren steeds zichtbaarder en zwaarder werd. Wat voor hem “gewoon” is, realiseert hij zich, is voor veel anderen onvoorstelbaar.

Het contrast dat hij schetst is scherp: je gaat naar een plek die voor jou veilig voelt, maar je kunt daar alleen naartoe omdat er beveiliging staat. Dat idee nestelt zich, zegt hij, ongemerkt in je systeem.

Gastvrijheid onder druk

Wanneer Sem zegt: “Onze gastvrijheid is ons afgenomen”, vat hij veel samen. Gastvrijheid is voor hem een kernwaarde van het Jodendom: deuren die openstaan, samen eten, mensen meenemen om te laten zien hoe mooi het is. In het transcript hoor je hoe pijnlijk het voor hem is dat juist dat open karakter onder druk staat.

Niet omdat men niet wil delen, maar omdat veiligheid en angst grenzen opleggen. Dat voelt als een tegenstelling met alles waar hij mee is opgegroeid.

Familieverhalen die blijven meereizen

Sem spreekt ook over zijn familiegeschiedenis tijdens de Tweede Wereldoorlog. Over onderduik, verlies en het feit dat sommige verhalen alleen in fragmenten zijn doorgegeven. In zijn familie wordt herdenken tastbaar gemaakt: met objecten, brieven en vaste momenten van samenzijn.

Tegelijkertijd benoemt hij de spanning: willen weten, maar ook niet alles durven vragen. Omdat mensen meer zijn dan hun trauma, en omdat herinneringen ook pijn kunnen openen.

Struikelstenen en dagelijks herdenken

Wat het transcript bijzonder maakt, is hoe herdenken niet wordt neergezet als iets plechtigs of afstandelijks. Sem vertelt hoe hij struikelstenen in de straat ziet, even stilstaat, namen leest, en anderen uitlegt wat ze betekenen. Herdenken zit voor hem niet alleen in officiële momenten, maar in het dagelijks leven.

De verwarring van nu

In het laatste deel van het gesprek wordt duidelijk wat hem vandaag het meest raakt: dat mensen geen onderscheid meer maken tussen Joodse Nederlanders en politieke gebeurtenissen elders. Daardoor voelt het alsof hij, door simpelweg te benoemen wie hij is, ineens geacht wordt zich te verantwoorden.

Die verwarring leidt volgens hem tot voorzichtigheid, tot minder zichtbaar zijn, tot jezelf iets meer terugtrekken. Niet uit onwil, maar uit zelfbescherming.

Een gesprek zonder schreeuw

Wat het NOS Stories-interview met Sem Ben Yakar zo sterk maakt, is de toon. Hij spreekt kalm, genuanceerd en met ruimte voor twijfel. Hij probeert niet te overtuigen, maar te laten zien. Niet alles wordt afgerond, niet elke vraag krijgt een antwoord en juist dat maakt het eerlijk.

Het transcript laat zien: dit is geen verhaal over slachtofferschap of aanklacht. Het is een verhaal over leven met een identiteit die liefde, geschiedenis, angst en trots tegelijk draagt. En over wat er gebeurt wanneer zichtbaarheid niet meer vanzelfsprekend voelt.