Wat zichtbaar wordt zodra AI meedraait
In de praktijk zie ik steeds hetzelfde patroon. AI wordt geïntroduceerd om werk te ondersteunen of te versnellen. Op papier klinkt dat logisch. Vaak zelfs aantrekkelijk.
Maar zodra systemen gaan meedenken, verandert er iets. Besluitvorming wordt voorzichtiger. Rollen beginnen te schuiven. Mensen wachten af. Niet omdat ze niet willen, maar omdat er onduidelijkheid ontstaat.
Wie is verantwoordelijk als een AI-suggestie wordt gevolgd? Wie grijpt in als het misgaat? Is dit advies, of het nieuwe uitgangspunt?
Omdat deze vragen niet duidelijk worden gesteld, blijven ze tussen “wal en schip” hangen. Teams werken door, maar met een onzichtbare lichte aarzeling. Managers kijken mee, maar stellen besluiten uit. En ondertussen wordt gezegd dat ‘de AI-adoptie nog niet op gang komt’.
Wat AI hier doet, is niets nieuws veroorzaken. Het legt bloot wat er al was: uitgestelde keuzes, onduidelijk eigenaarschap en besluitvorming die leunt op consensus in plaats van richting. AI versnelt dat niet. Het maakt het zichtbaar.
Waarom leiderschap hier niet kan wegkijken
AI legt vragen op tafel die organisaties lang hebben laten liggen. Wat is goed werk? Wanneer vertrouwen we op menselijk oordeel, en wanneer op systemen? Wie neemt uiteindelijk de verantwoordelijkheid voor beslissingen die deels door technologie worden voorbereid?
Dat zijn ongemakkelijke vragen. Ze vragen om begrenzen. Om zeggen: dit wel, dit niet. En precies daar wringt het. Want kiezen betekent ook laten. Niet alles automatiseren. Niet alles optimaliseren. Niet alles meetbaar maken.
In veel organisaties is leiderschap de afgelopen jaren steeds sterker georganiseerd rond optimalisatie. Processen verbeteren, efficiëntie verhogen, sturen op KPI’s. AI past daar ogenschijnlijk perfect in. Maar juist daardoor komt leiderschap onder druk te staan. Optimaliseren vraagt iets anders dan richting geven.
Richting geven betekent verantwoordelijkheid nemen voor keuzes die niet neutraal zijn.
Dit is geen onwil, maar uitgestelde keuzes
Het is te makkelijk om te zeggen dat leiders ‘niet durven’. Wat hier zichtbaar wordt, is iets anders. Geen persoonlijk falen, maar een manier van werken die we normaal vinden.
In veel organisaties zijn we goed in afstemmen, maar terughoudend in besluiten. We zoeken draagvlak, maar laten eigenaarschap vaak liggen. We verbeteren binnen bestaande kaders, zonder te stoppen om te vragen of die kaders nog kloppen.
AI prikt daar doorheen. Zodra systemen meedenken, is vaagheid geen optie meer. Dan wordt zichtbaar waar afspraken ontbreken. Waar niemand beslist. Waar verantwoordelijkheid blijft zweven.
Dat voelt ongemakkelijk. En soms zelfs als falen. Maar precies daar ontstaat ruimte om dingen anders te doen.
Waarom ‘meer gebruik’ het probleem vergroot
Als AI-initiatieven vastlopen, zie je vaak dezelfde reflex. Meer training, meer uitleg, en nog meer pilots. Alsof het probleem vanzelf verdwijnt als mensen het systeem maar vaak genoeg inzetten.
Maar dat werkt in de praktijk niet zo.
Gebruik zonder richting maakt mensen juist voorzichtiger. Ze volgen suggesties, maar twijfelen wanneer ze mogen afwijken. Ze voelen zich verantwoordelijk voor het resultaat, maar niet bevoegd om echt te kiezen.
Zonder duidelijke keuzes wordt adoptie geen beweging, maar uitstel.
Wat hier nodig is, is geen volgende stap in de implementatie, maar een ander gesprek. Over wat AI mag doen. Waar het stopt. En wie beslist wanneer mens en systeem elkaar tegenspreken. Pas dan krijgt gebruik betekenis.
Eerst praten over keuzes, dan pas over systemen
Echte AI-adoptie begint niet bij implementatie, maar bij reflectie. Over wat er verandert in het werk. Over wie beslist. En over waar menselijke afwegingen moeten blijven.
Daarom helpt het niet om meteen te implementeren. Eerst moet helder worden wat AI al doet in het dagelijks werk, wat dat vraagt van samenwerking en waar besluiten nodig zijn. Pas daarna heeft het zin om afspraken te maken, rollen aan te passen en systemen verder in te bedden.
Zonder die stap blijft AI-adoptie een woord zonder inhoud.
AI vraagt geen snellere organisaties, maar meer duidelijkheid. Niet meer gebruik, maar meer keuze. AI is een spiegel. De vraag is niet wat we daarin zien, maar of we bereid zijn er iets mee te doen.
Boek spreker Lizzy Prins bij The Speakers
Wil je een lezing van Lizzy Prins boeken voor jouw bestuur of managementteam? Of het nu gaat om een strategische sessie of een scherpe reflectie aan de tafel: zij brengt een eerlijk en actueel verhaal dat leiders direct in beweging zet. Haar lezingen zijn energiek en altijd gericht op menselijke helderheid in een wereld vol AI.
